Landelijk kennisnetwerk van houders van boerderijdieren

Vogelgriep

Inenten tegen vogelgriep

In geval van een uitbraak van VOGELGRIEP houden we alle info bij in het dossier. Klik hier 
Alle gedomesticeerde pluimveesoorten zijn gevoelig voor Aviaire Influenza (AI). Ook wel vogelgriep of vogelpest genoemd.

  • Hoenderachtigen, zoals kippen, kalkoenen, fazanten, kwartels, parelhoenders, patrijzen, pauwen, grootpoothoenders en hokko's
  • Eenden, ganzen en zwanen
  • Duiven
  • Loopvogels, zoals struisvogels, emoes en nandoes

Bij de uitbraak in 2003 van het hoogpathogene type H7N7 bleek dat ook hobbypluimvee op beperkte schaal besmet was geraakt. Onderzoek toonde aan dat het risico op besmetting en verspreiding van het virus bij hobbypluimvee vele malen kleiner is dan bij commercieel gehouden pluimvee. (1) Het onderzoek van destijds is inmiddels bevestigd door nadere studies. Hoewel door uitstoot van stofdeeltjes met virus, persoonlijke contacten met besmette bedrijven en contacten met wilde vogels ook hobbypluimvee bij een uitbraak van vogelgriep besmet kan raken, speelt hobbypluimvee nauwelijks een rol in de verspreiding van het virus. Het kan daarom het best met rust worden gelaten (5). Deze beleidslijn is ook terug te vinden in het nieuwe beleidsdraaiboek AI (zie bijlage).
Bij de uitbraak van het hoogpathogene type H5N8 in ovember 2014 hebben zich geen gevallen van besmetting bij hobbypluimvee voorgedaan. Maar in 2016 en 2017 zijn er onder hobbypluimvee wel weer dieren besmet geraakt. Deze besmettingen duiden erop dat het wel nuttig is hobbypluimvee af te schermen van wilde vogels, zolang het virus in het wild aanwezig is en vooral daar waar veel contact mogelijk is met wilde vogels. De uitbraken bij hobbypluimvee waren voor de overheid geen reden toezichtsgebieden of beschermingsgebieden rond deze locaties in te stellen.

Vaccinatie hobbypluimvee tegen vogelgriep
Ten tijde van de uitbraak in 2003 gold een vaccinatieverbod. Vanwege de wereldwijde verspreiding van het voor mensen gevaarlijke H5N1-virus is dit vaccinatieverbod op initiatief van de Nederlandse overheid in 2006 versoepeld. Hobbypluimvee mag sindsdien ingeënt worden tegen vogelgriep. Dat wil zeggen: de Nederlandse overheid moet daarvoor toestemming aanvragen in ''Brussel''. Deze toestemming wordt voor een nader te bepalen termijn afgegeven. Zolang er geen dreiging is en ook niet duidelijk is tegen welk type vogelgriep zou moeten worden ingeent, heeft het weinig zin een dergelijke toestemming aan te vragen.
Het protocol dat voor preventieve vaccinatie aanvankelijk gold – tweemaal bloedonderzoek, exportverbod voor gevaccineerd hobbypluimvee, vaccinatie aan huis – is sinds 2007 gewijzigd. De bloedtest vooraf is niet meer nodig en ook ná vaccinatie wordt niet meer bij alle hobbyhouders verplicht bloed geprikt. Dat zal steekproefsgewijs gebeuren. Gevaccineerde dieren mogen vervoerd worden naar een andere lidstaat, mits die lidstaat daar geen bezwaar tegen heeft. (2)

De Nederlandse overheid maakt sinds 2006 ook onderscheid tussen commercieel gehouden pluimvee en hobbypluimvee wat betreft afschermen/ophokken. Bij een laag risico op besmetting mag het hobbypluimvee vrij rond lopen. Gevaccineerd hobbypluimvee is ook bij een hoog risico vrijgesteld van de afschermplicht. (3) Alle vaccins tegen AI van de typen H5 en H7 die sinds 2007 in de Europese Unie op de markt zijn, voldoen aan de kwaliteitseisen en zijn veilig en effectief bij gebruik (4). Het Centraal Veterinair Instituut in Lelystad is erin geslaagd een nieuw, verbeterd en veilig vaccin te ontwikkelen tegen de vogelgriep. Het middel is geschikt voor grootschalige vaccinatie van pluimvee. Het vaccin wordt geproduceerd in de vorm van een poeder waardoor het ook nog eens zeer stabiel is. De vernevelde fijne poederdeeltjes kunnen geïnhaleerd worden door de kippen. In tegenstelling tot klassieke influenza vaccins hoeft nu dus niet elk individueel dier geïnjecteerd te worden en is grootschalige toediening (massa applicatie) mogelijk. Onderzoekers hebben aangetoond dat het vaccin beschermt tegen het gevaarlijke H5N1.

Onderzoek
Sinds de uitbraken van vogelgriep vindt er bij bedrijven geregeld onderzoek (monitoring) plaats. Ook wilde vogels worden onderzocht op de aanwezigheid van vogelgriep. Wereldwijd wordt er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Daaruit is onder meer gebleken dat het virus H5N1 geruime tijd buiten vogels kan overleven. Afhankelijk van de omstandigheden varieert de overlevingsduur van twee weken tot twee maanden. Hoe kouder en droger de lucht, hoe langer het virus in leven blijft.

Laagpathogeen en Hoogpathogeen
Bij vogelgriep wordt onderscheid gemaakt tussen laagpathogeen en hoogpathogeen virus. Het laagpathogene virus is weinig ziekmakend, het hoogpathogene is zeer ziekmakend. Voor het laagpathogene virus geldt een andere aanpak dan voor het hoogpathogene virus. Bij een uitbraak van laagpathogeen virus wordt - wanneer het gaat om een type waarvoor een bestrijdingsplicht geldt (H7of H5) - alleen het besmette bedrijf geruimd, bij een uitbraak van het hoogpathogene virus worden ook bedrijven in de omgeving geruimd. Vaccinatie van bedrijven is wel mogelijk, maar uit economische overwegingen nog steeds niet volledig geaccepteerd. Ook zou het bestaande vaccin niet snel genoeg werken om een uitbraak in een zeer pluimveedicht gebied snel te kunnen beheersen. 

Ziekteverschijnselen
De meeste vogelgriepvirussen zijn van de milde variant (laag pathogene aviaire influenza, LPAI). Dieren geïnfecteerd met het milde vogelgriepvirus vertonen nauwelijks ziekteverschijnselen. Laag pathogeen kan echter veranderen in de zeer besmettelijke variant hoog pathogene aviaire influenza (HPAI). Hiervan kunnen dieren ernstig ziek worden en sterven. Bovendien verspreidt het HPAI virus zeer snel. De volgende symptomen kunnen optreden:
  • plotselinge sterfte;
  • ademhalingsproblemen;
  • gebrek aan eet-/drinklust;
  • zenuwverschijnselen;
  • oogontstekingen;
  • verlaagde eierproductie;
  • windeieren en bleke schalen;
  • diarree;
  • sloomheid;
  • ruw verenkleed;
  • zwelling en blauwkleuring van de kam, lellen of poten.

Het H5N8 virus dat in 2014 en in 2016 is aangetroffen, is dodelijk voor kippen en bovendien zeer besmettelijk. Als er een kip dood gaat, dan volgen er al gauw meer.

Kunnen ook duiven vogelgriep krijgen?
In het draaiboek staat:
Het risico dat duiven worden geïnfecteerd met AI virussen is klein, maar het is niet uitgesloten. Er hebben zich wel gevallen van AI bij (wilde) duiven in onder andere Turkije, Roemenië en Zuidoost-Azië voorgedaan. De gevoeligheid van de duif kan ook per AI-virus variant anders zijn. Postduiven kunnen virus verspreiden indien zij zijn geïnfecteerd. Verder zouden zij ook via hun poten of veren virus kunnen meedragen en verspreiden als ze worden losgelaten of vliegen over gebieden waar HPAI voorkomt, bij tentoonstellingen en in geval van verzamelingen voordat de dieren op wedstrijdvlucht gaan. Grofweg vinden de tentoonstellingen plaats van november t/m januari en de wedvluchten van half maart t/m september. Vanaf juli zijn de wedvluchten voor de jonge duiven. 

De verzamelingen van pluimvee, waar ook de postduiven (columba livia) onder vallen zullen als eerste verboden worden in Nederland, dit betekent dat ook de wedstrijdvluchten in die periode verboden zullen zijn. Daarbij komt dat die wedstrijdvluchten over het algemeen via het buitenland gaan. Deze landen (voornamelijk België, Frankrijk en Spanje) zullen in eerste instantie het vervoer van postduiven uit de besmette gebieden (en wellicht uit het hele land) niet toestaan. Op basis van een risicoanalyse kunnen versoepelingen op deze maatregelen doorgevoerd worden. Bij een uitbraak van AI in een andere Lidstaat kan besloten worden om de wedvluchten van Nederlandse postduiven vanuit die Lidstaat op te schorten

(1) Klassieke vogelpestuitbraak in Nederland 2003, Van Geloof en Van Winden
(2) Folder vaccinatie hobbypluimvee (pdf)
(3) Advies van deskundigen, 14 maart 2007
(4) European Food Safety Authority (AHAW-panel), zie bijlage
(5) Vogelgriep ontrafeld, 2012

Heb je zelf kippen en heb je hier een vraag over? Stel ze in de vraagbaak

Terug naar:

Aanbevolen door Levende Have