Revisie van Runderen van Zat, 18/08/2007 - 9:42am

Rundvee (Bos taurus) is een diersoort uit de evenhoevige tak van de orde Cetartiodactyla, familie Bovidae. Runderen zijn circa 6000 jaar voor Christus gedomesticeerd, vermoedelijk in het noorden van Afrika. De bevolkingsgroei destijds maakte uitbreiding van de voedselproductie noodzakelijk en runderen waren nodig in de landbouw als last- en trekdier en voor de productie van mest en vlees. Pas later werden runderen ook gebruikt voor de productie van melk en melkproducten. Er zijn wereldwijd meer dan 1000 verschillende runderrassen. (1) Een groot aantal daarvan wordt met uitsterven bedreigd. De rassen zijn globaal onder te verdelen in drie groepen: dubbeldoel rassen (melk en vlees), vleesrassen en melkrassen. De productie van vlees- en de melkrassen is in de 20e eeuw sterk opgevoerd. De melkproductie per koe is tussen 1975 en 2006 gestegen van ruim vierduizend kg naar rond de achtduizend kg. (2) Lange tijd was de Fries Hollandse koe in Nederland superieur. Totdat in de jaren 70 de Holstein Friesian (HF), een koe van Amerikaanse makelij, haar intrede deed. Binnen enkele jaren vielen overigens niet alleen de Nederlandse boeren massaal voor de HF en steeg deze kruising in enkele decennia naar grote hoogten; wereldwijd zijn er inmiddels 50 miljoen van dit soort koeien. Het succes van de HF had echter ook een keerzijde: ten gevolge van inteelt namen de vruchtbaarheid en duurzaamheid af. Vandaar dat fokkers naarstig op zoek zijn naar nieuwe, geschikte kruisingen.(3) Naast het proces van schaalvergroting in de landbouw, dat gepaard gaat met de bouw van grote stallen waarin het vee wordt gehuisvest, is er een toenemend aantal hobbyboeren met runderen. Een enkeling houdt vleesrassen voor de hobby . Ook zijn er bedrijven die kleinschalig productierassen houden voor de melk. Hobbyisten en kinderboerderijen houden runderen meestal voor onderhoud van terrein en voor de sier. Het gaat hier vaak om de zeldzame en buitenlandse rassen.

Parasieten, wormen, bacteriën en virussen kunnen de gezondheid van runderen bedreigen. De meeste runderen in Nederland gaan ruim voordat ze een natuurlijke dood kunnen sterven naar het slachthuis. Het is daarom niet goed mogelijk te zeggen wat de meest voorkomende doodsoorzaak is. In het koeienrusthuis Leemweg in Zandhuizen is de oudste nog levende koe 22 jaar. (4) Een goede verzorging van runderen  begint bij een goede observatie van de dieren en een geregelde inspectie van de klauwen. Bij een gezonde klauw dragen de klauwwand en de hele zool het gewicht van de koe.Onderzoek heeft aangetoond dat op het gebied van huisvesting runderen een potstal verkiezen boven een ligboxenstal. Op het gebied van voeding hebben runderen die kleinschalig en voor de hobby worden gehouden en die geen grote hoeveelheden melk hoeven te produceren, voldoende aan gras en hooi. De regelgeving voor runderen komt in grote lijnen overeen met die voor andere herkauwers en evenhoevigen. Wel is er een aparte regeling voor identificatie en registratie van runderen.

Typerend voor het gedrag van runderen is het leven in een kudde, waarin ze gelijktijdig grazen en herkauwen.We noemen dit synchroon gedrag. Verwilderde populaties runderen kunnen eeuwenlang standhouden, vrijwel zonder interventie van de mens. Bekend is ondermeer de Chillingham kudde in Noord-Engeland. (1)

 

(1) Natuurlijk gedrag van melkvee en vleeskalveren, RDA juni 2006

(2) Hoogproductief melkvee, grenzen aan de groei?, RDA juni 2006

(3) Krachtige kruisingen, Alice Booij, Roodbont 2006

(4) Koeienrusthuis De Leemweg, Levende Have oktober 2007