Zelf een zorgboerderij starten

Van je hobby je beroep maken, dat is wat veel hobbydierhouders voor ogen zal staan als ze overwegen een liefdevol zorgboerderijtje te beginnen. Zonder goede voorbereiding lukt dat echter niet. Zorgboer worden is ‘serious business’, en de opstart van een zorgboerderij betekent de overgang van een hobbyboerderij naar een echt bedrijf(je).

Boerenbedrijf of hobbyboerderij
De meeste zorgboerderijen zijn van oorsprong echte boerenbedrijven, waaraan een zorgtak is toegevoegd. Het gaat om veeteeltbedrijven, akker- of tuinbouwbedrijven of gemengde bedrijven waar mensen die begeleiding of zorg nodig hebben als ‘hulpboeren’ kunnen meewerken op de boerderij. Toch komen niet alleen traditionele boerenbedrijven in aanmerking om te transformeren naar zorgboerderij. Ook hobbyboeren kunnen een zorgboerderij starten.

Bij het starten van een zorgboerderij heeft een hobbyboer als voordeel boven een grote agrarische ondernemer dat zijn erf, de hoeveelheden dieren en de grootte en indeling van de stallen vaak al meer in de ‘maat’ van de zorgcliënt is. Een stal met 100 koeien is voor veel zorgcliënten te groot en te onoverzichtelijk, waardoor reguliere boeren die zorgboer worden vaak tot kleinschaliger indelingen van hun gebouwen en erf moeten komen.
Toch zal ook een hobbyboer met zorgboerplannen aanpassingen aan boerderij en erf moeten doen, deels afhankelijk van de doelgroep: drempels weghalen, erf verharden, nieuwe gereedschappen en werkkleding aanschaffen, speeltoestellen (skelter, schommel) aanschaffen, stallen opdelen/uitbreiden, eenvoudiger te openen en sluiten hekken en deuren aanbrengen, pictogrammenborden aanschaffen, moestuin en boomgaard aanleggen, (invaliden)toiletten plaatsen, kantine en rustruimte maken, winkelruimte inrichten…

Profiel
Om zorgboer te worden moet je vooral veel tijd, inzet en motivatie hebben. En je moet een beetje het juiste type zijn: geduldig, flexibel en behept met een flinke portie mensenkennis. Enig organisatie- en administratietalent kan ook geen kwaad. Wat zorgboeren zich vooraf soms niet realiseren is dat een zorgboerderij nogal wat privacy van de zorgboer en zijn gezin kost. Zeker bij kleine of beginnende zorgboerderijen is het niet ongewoon dat de deelnemers in het woonhuis van de zorgboer eten, rusten, naar het toilet gaan, enzovoorts.

Een zorgboerderij opzetten is niet makkelijk. Een zorgboer moet op de hoogte zijn van alle wet- en regelgeving die ook nog eens voortdurend verandert, en hij moet zich een weg kunnen banen in het financieringsoerwoud (zie ook 'Wet- en regelgeving rond de zorgboerderij' en 'Kosten en baten van de zorgboerderij').

Wageningen UR heeft in de brochure 'Kansenscanner verbrede landbouw' een zelftest opgenomen voor mensen de de opstart van een zorgboerderij (of ander vorm van verbrede landbouw) overwegen. Die draait om de beantwoordig van de volgende vragen:

• Wat wil ik precies?
• Wat past bij mij?
• Wat kan ik en wat moet ik nog leren?
• Is mijn bedrijf geschikt voor mijn plannen?
• Is de omgeving geschikt voor mij plannen?

Een bijbehorend 10-stappenplan moet de zorgboer in spe verder op weg helpen. De brochure is te downloaden op de website van waardewerken.nl

Opleiding
Er bestaat geen verplichte zorgboerenopleiding, een diploma is dan ook niet vereist voor wie een zorgboerderij wil starten. Voor veel deelnemers kan het juist wel zo prettig zijn dat de zorgboeren ‘gewone mensen’ zijn en geen hulp- of zorgverlener. Het is echter wel verstandig om via een cursus meer inzicht in het zorgboerschap, in het begeleiden van zorgcliënten of in een bepaalde aandoening/beperking te krijgen. Dergelijke cursussen worden o.a. door de Stichting Verenigde Zorgboeren (www.landbouwzorg.nl) gegeven. Stichting Green Valley (www.stichtingggreenvalley.nl / www.beterbijdeboer.nl) biedt het ZilliZ-opleidingspakket voor zorgboerderijen aan, met daarin allerlei afzonderlijk te volgen modules, van een 2-daagse introductiecursus tot arbo-modules en cursussen websitebeheer en fondsenwerving. Complete opleidingen (twee jaar in deeltijd) tot 'Werkbegeleider en Bedrijfsleider Agrarisch Zorgbedrijf' (BBL niveau 4) biedt de Warmonderhof i.s.m. het Groenhorstcollege (www.warmonderhof.nl). Toelatingsvoorwaarde is een mbo-3-opleiding in het agrarisch onderwijs of aantoonbare vergelijkbare ervaring. De Groene Welle verzorgt de opleiding 'Werkbegeleider Zorgbederijf (BOL/BBL niveau 3/4) als vierjarige opleiding: www.groenwelle.nl. Het Wellant College biedt de mbo-studie 'Zorg en leefomgeving', die opleidt tot het werken op een zorg- of kinderboerderij. De studie wordt op verschillende plaatsen in Nederland aangeboden: www.wellantmbo.nl. Het Cursuscentrum Dierverzorging in Barneveld (www.cursuscentrum.nl) biedt diverse zorg-gerichte cursussen aan, waaronder de 'Basiscursus begeleider zorgboerderij' en 'Manager zorgboerderij'.

Ook al kan in theorie iedereen zorgboer worden, er is een stijgend aantal zorgboeren dat zich schaart onder een kwaliteitssysteem. Dat geeft houvast bij de bedrijfsvoering en geeft aan de buitenwereld een visitekaartje af. Meer hierover onder ‘Kwaliteitsbeleid op de zorgboerderij’.

Gat in de markt
Wie nog niet precies weet wat voor een soort zorgboerderij hij wil starten, of wie op zoek is naar ‘gaten in de markt’ in een bepaalde regio, zou een contactpersoon van de Stichting Verenigde Zorgboeren kunnen raadplegen. Deze regionale contactpersonen proberen vraag en aanbod bij elkaar te brengen. De contactpersonen zijn, ingedeeld per provincie, te vinden op www.landbouwzorg.nl.

Voor de zorgboer in spe is het verstandig om, net als bij de start van elk ander bedrijf, een soort ondernemingsplan op te stellen. Daarin komt van alles te staan over de gestelde doelen, doelgroepen en aanbod van de boerderij, kosten, baten en begroting, taakverdelingen en samenwerkingsverbanden, administratie e.d. De Kamer van Koophandel geeft informatie over het opstellen van ondernemingsplannen.

Overleg met belanghebbenden
Intensief overleg vooraf met zorginstellingen, gemeente, buren, bedrijven en instanties kan veel problemen en misverstanden voorkomen en het zorgt ervoor dat de zorgboerderij lokaal echt gaat ‘leven’. Dat kan niet alleen in het begin, maar ook later van belang blijken te zijn, bijvoorbeeld bij het werven van cliënten, vrijwilligers en fondsen. Ook het organiseren van open dagen, het rondmailen van nieuwsbrieven, het versturen van persberichten naar de regionale media en het bouwen van een website dragen bij aan de naamsbekendheid van de beginnende zorgboerderij.

Oriëntatie
Wie zich nog helemaal moet oriënteren op het verschijnsel zorgboerderij, zou eens moeten rondsurfen op www.landbouwzorg.nl. Deze website van de Stichting Verenigde Zorgboeren (voorheen Steunpunt Landbouw en Zorg) geeft heel veel informatie voor de startende zorgboer. Ook is hier vaklectuur te bestellen.

De website www.zorgboeren.nl geeft een overzicht van de bestaande zorgboerderijen in Nederland. Wie nog moet beginnen, kan al veel leren uit de manier waarop de bedrijven zich hier presenteren.

Links :

www.zorgboeren.nl
www.waardewerken.nl
www.landbouwzorg.nl
www.stichtinggreenvalley.nl
www.beterbijdeboer.nl
www.warmonderhof.nl
www.groenwelle.nl
www.wellantmbo.nl
www.cursuscentrum.nl