Vragen en antwoorden over het Schmallenbergvirus

Bij welke diersoorten komt het Schmallenbergvirus voor?
Het Schmallenbergvirus is tot dusver aangetroffen bij zieke volwassen runderen en misvormde kalveren, schapen- en geitenlammeren.

Hoe wordt het Schmallenbergvirus verspreid?
Men gaat er vooralsnog vanuit dat het Schmallenbergvirus, net als het Akabanevirus, wordt overgedragen door knutten. Deze knutten zijn actief vanaf het voorjaar tot diep in het najaar (afhankelijk van de weersomstandigheden).

Welke symptomen hebben de besmette lammeren?
De lammeren vertonen ernstige neuromusculaire afwijkingen zoals arthrogrypose (kromme poten), ankylose (vastzittende gewrichten), scoliose en kyfose (kromme ruggen), torticollis (gedraaide nekken), verkorte bovenkaken en afwijkingen aan de hersenen. Ook komen er zogeheten ''domme lammeren'' voor. Zij zien er ogenschijnlijk gezond uit maar weten niet wat ze moeten doen. De ooien zelf vertonen geen ziekteverschijnselen, maar hebben wel hulp nodig bij aflammeren.

Welke symptomen hebben de besmette koeien?
De koeien die in augustus en september 2011 ziekteverschijnselen vertoonden en waarvan is aangetoond dat deze werden veroorzaakt door het Schmallenbergvirus, hadden ernstige diarree, soms koorts en een daling van de melkproductie. Ook worden er geboortes van misvormde kalveren gemeld. Daarvan is in enkele gevallen komen vast te staan dat deze afwijking het gevolg is van een besmetting met het Schmallenbergvirus. Het aantal vastgestelde besmettingen is vele malen kleiner dan het aantal meldingen van misvormde kalveren. Daarbij moet bedacht worden dat de dracht van een rund langer duurt en dat de risico's voor het ongeboren kalf zich mogelijk voordoen in de periode tussen dag 62 en dag 96 van de dracht. Daarna resteren bij het rund nog 180 tot 220 dagen dracht. Het is mogelijk dat het immuunapparaat van het rund in die lange periode het virus verwijdert, waardoor het na de geboorte van het kalf niet meer is aan te tonen.

Hoe groot is de kans dat mijn schapen, geiten of runderen zijn besmet met het Schmallenbergvirus?
Gezien het verspreidingsgebied - er komen meldingen uit het hele land - is de kans groot dat veel dieren besmet zijn geraakt in zomer en najaar van 2011.

Hoe groot is de kans dat mijn schapen of runderen misvormde lammeren en kalveren ter wereld brengen?
Dat is afhankelijk van het tijdstip van dekking en het tijdstip van besmetting. Men gaat ervan uit dat het virus zich gedurende ongeveer vier tot zes dagen verspreidt door het lichaam van schaap of koe. Het virus kan ernstige schade aanrichten net in de periode dat zich bij het lam of kalf het centrale zenuwstelsel ontwikkelt. Bij het lam is dat ongeveer tussen dag 25 en dag 50 van de dracht en bij het kalf tussen ongeveer dag 62 tot dag 96 van de dracht.

Waar komt het Schmallenbergvirus vandaan?
Het is onbekend waar het Schmallenbergvirus vandaan komt. Dit virus is nieuw in de EU. Het vergelijkbare Akabanevirus is een bekende ziekteverwekker bij herkauwers in Azië en Australië. Het kan zijn dat het virus is meegekomen met knutten of met runderen/schapen die zijn geimporteerd en dat er een mutatie heeft plaatsgevonden. De deskundigen zijn het er nog niet over eens of dergelijke virussen overleven in knutten of in besmette dieren.

Zijn er testen om dit virus op te sporen?
Er is een PCR-test ontwikkeld voor het Schmallenbergvirus. Dat is een test waarmee het virus kan worden aangetoond in een besmet dier. Als een PCR-test positief is, dan gaat het om een recente besmetting. Het virus kan met deze test immers alleen aangetoond worden bij zieke dieren die het Schmallenberg-virus in het bloed hebben. De periode dat dieren het Schmallenberg-virus in het bloed hebben duurt normaal niet langer dan circa een week. Het Schmallenberg-virus is waarschijnlijk een vector-overdraagbare ziekte waarbij de vectoren die de ziekte overbrengen - knutten en muggen - in een beperkte periode actief zijn.

Iets anders is een test voor het aantonen van antistoffen. Met zo'n bloedtest zal vastgesteld kunnen worden of een dier in contact is geweest met het virus. Zodra een bloedtest waarmee antistoffen tegen het virus kan worden aangetoond op grote schaal beschikbaar komt, zal dat vrijwel zeker leiden tot meer positieve bedrijven. Afweerstoffen blijven tot lange tijd na infectie aanwezig in het lichaam, terwijl het virus bij een dier snel uit het lichaam wordt verwijderd. Bij ongeboren lammeren en kalveren kan het virus zich langer handhaven in het lichaam.

Is er een vaccin tegen het Schmallenbergvirus?
Daar wordt hard aan gewerkt, maar het wordt niet voor het knuttenseizoen van 2012 verwacht. 

Komt het Schmallenbergvirus bij alle schapenrassen voor?
Het Schmallenbergvirus is tot dusver vooral aangetroffen bij productierassen, zoals Texelaars, Swifters. Dat heeft ermee te maken dat gebruikers van deze rassen hun ooien vroeg in het seizoen laten dekken, waardoor bij hen zich de eerste geboortes van misvormde lammeren voordoen. De eerste weken van de dracht vielen daardoor samen met de periode dat de knutten nog actief waren. Het zegt vootalsnog niets over de eventuele gevoeligheid voor dit virus van schapenrassen die voor de hobby worden gehouden..

Waar moeten houders van schapen, geiten en koeien op letten?
Houders van koeien moeten in het knuttenseizoen van 2012 letten op diarree en op de geboorte van misvormde kalveren. Houders van schapen en geiten die in knuttenseizoen van 2011 zijn gedekt, moeten rekening houden met de geboorte van misvormde lammeren en moeilijk verlopende geboortes, afhankelijk van het tijdstip van dekking en het tijdstip van besmetting.

Wat moeten dierhouders doen als lammeren en kalveren misvormd geboren worden?
Ze kunnen dan het beste hun dierenarts bellen. Voor het Schmallenbergvirus geldt een meldingsplicht. Deze meldingsplicht geldt voor ''misvormde nieuwgeboren herkauwers''. De dierenarts kan helpen bij verlossingen en niet levensvatbare dieren euthanaseren. Dierhouders, dierenartsen en laboratoria kunnen hun melding doen bij het Klantcontactcentrum via (045) 546 62 30 of via www.vwa.nl

Bouwen besmette dieren immuniteit op?
Piet Vellema in het februarinummer van Levende Have (1): ‘’Daar gaan we wel van uit. We weten alleen niet hoe lang dieren immuun blijven. In Japan heeft zich in twee aangrenzende gebieden twee jaar achtereen een uitbraak van het Akabanevirus voorgedaan. Dat is een virus uit dezelfde groep als het Schmallenbergvirus.  Als de serologische test er eenmaal is, kunnen we een inventarisatie maken van de gevoeligheid van de Nederlandse populatie. Dan krijgen we inzicht in wat we komend seizoen kunnen verwachten. Stel dat het optimistische scenario doorzet en er niet tijdig een vaccin beschikbaar is, dan zullen we waarschijnlijk met het advies komen de schapen niet voor medio oktober te laten dekken.’’

(1)Piet Vellema en het Schmallenbergvirus; hoop lijkt het te winnen van vrees, Levende Have februari 2012