Dieren en dierverblijven op de zorgboerderij

Dieren zijn de rode draad van bijna elke zorgboerderij. Ze geven structuur en ritme aan de dag omdat ze moeten worden gevoed, verzorgd en soms gemolken, en ze bieden uitdaging en interactie omdat het nu eenmaal levende wezens zijn. Niet alle dieren – en dierverblijven – zijn even geschikt voor elke doelgroep.

Veeteeltbedrijven die (deels) veranderen in een zorgboerderij, hebben in eerste instantie vaak slechts één diersoort, bijvoorbeeld melkkoeien. Bij doelgroepen die op die zorgboerderij werk verrichten als voorbereidig op een terugkeer naar regulier werk, kan dat prima. Toch zullen ook dergelijke grootschalige zorgboerderijen in de regel meerdere diersoorten op het erf gaan houden, om zo meer afwisseling in de aciviteiten te kunnen bieden. Zorgboerderijen die doelgroepen bedienen waarbij ‘beleving’ centraal staat, kiezen meestal – maar niet altijd – voor een ruim aanbod aan verschillende diersoorten.

Hobbydierhouders hebben bij aanvang van hun zorgbedrijfje meestal al meerdere diersoorten; dat kan als een voordeel worden gezien. Toch is het lang niet altijd mogelijk om de eigen hobbydiergaarde in te zetten op de zorgboerderij. De dieren moeten wel een beetje passen bij de doelgroep waar de boerderij zich op richt.

Dierkeuze
Kinderen met autisme hebben vaak een voorkeur voor de kleinere diersoorten als knaagdieren, konijnen en kippen. De duidelijke, gestructureerde verzorging van deze dieren bevalt hen wel. Bij de grotere dieren zijn ezels geschikter voor hen dan pony’s of paarden, niet alleen vanwege het formaat maar vooral vanwege hun kalme, voorspelbare karakter.

Mensen met een verstandelijke beperking zijn vaak erg geinteresseerd in grotere diersoorten, zoals paarden, koeien of lama’s. Ras en karakter van de dieren is hierbij heel belangrijk. Gehandicapte kinderen hebben niets aan een al te pittig Shetlandertje of een nerveuze Arabier; een stoïcijnse Haflinger van 10+ is dan een beter alternatief. Mensen in een re-integratietraject kunnen daarentegen juist wél wat uitdaging in de omgang met de dieren gebruiken: koeien, geiten en varkens die van zich laten horen als ze naar buiten willen of als ze vinden dat het etenstijd is, activeren hen meer dan een koppeltje makke schapen.

Bij doelgroepen die vooral voor belevingsaspecten op de boerderij komen, bijvoorbeeld dementerende ouderen of meervoudig gehandicapte kinderen, is diversiteit in diersoorten belangrijk. Ook met een rustig karakter en aaibaarheid wordt dan rekening gehouden: konijnen, lammetjes, honden. Al te kwetsbare diersoorten, zoals cavia’s, zijn voor hen niet zo geschikt.

Overigens zijn dit allemaal algemeenheden; voor individuele deelnemers of dieren kan iets anders gelden. In alle gevallen is van belang dat de dieren 100% betrouwbaar zijn: gericht op mensen, rustig en stabiel van karakter, niet snel bang of boos. Houd van de dieren die op de zorgboerderij worden geboren alleen de allermakste aan en verkoop de rest.

Dierverblijven
Bij het starten van een zorgboerderij zullen de dierverblijven deels moeten worden aangepast. Een grote stal met daarin tientallen door elkaar heen lopende dieren, zoals een ligboxenstal voor melkoeien, is voor de meeste zorgboerderijdeelnemers te groot en te onoverzichtelijk. Hobbyboeren hebben vaak al een veel kleinschaliger indeling van hun stallen en dierverblijven.Bij hen is ruimtetekort eerder een probleem. Wie als zorgboer zijn deelnemers bij de konijnen in het hok of bij de kalfjes in de stal wil kunnen laten knuffelen, moet daarvoor wel de stalruimte hebben.

Voor rolstoeldeelnemers en sommige andere deelnemers met een lichamelijke beperking moeten alle ruimtes waar zij mogen komen, dus ook de stallen en dierverblijven, goed toegankelijk zijn: geen drempels, goede verharding, bereikbare deurklinken en lichtschakelaars etc. De staldeuren en hekken moeten eenvoudig te bedienen zijn maar ook goed afgesloten kunnen worden. Van veel deelnemers kan niet worden verwacht dat ze de boel altijd goed achter zich dichtdoen. Schuin geplaatste weidehekjes, die automatisch dichtvallen als je er doorheen bent, en staldeuren met drangers zijn voor veel zorgboerderijen een must. Als de stallen zijn opgedeeld in meerdere dierverbijven, is een onderverdeling met kleuren of pictogrammen een goed idee: ‘X maakt vandaag de blauwe stal schoon.’

Voeren
Dieren die overdag in de wei lopen, kunnen het best met voerbakken aan het hek gevoerd worden. Dit voorkomt dat baldadige dieren tegen de deelnemers opspringen als die met voeremmers de wei in komen. Alternatief is de dieren naar de stal te halen voor hun voerbeurt en ze daarna weer naar buiten te brengen.

Op de voertonnen kan gebruikt worden gemaakt van picogrammen of foto’s om aan te geven voor welke diersoort het voer bedoeld is. Ook kan daarop het rantsoen worden aangegeven Het is handig om bussen of bekers in de voerton te hanteren; ‘2 bekers vol’ is gemakkelijker te begrijpen dan ‘1,5 maatschep’.

Ongelukjes
Dieren die niet per ongeluk bij elkaar in de stal of in het hok terecht mogen komen, zoals de bokken bij de geiten, de voedsters bij de rammen (vrouwtjes- resp. mannetjeskonijnen) of de krielkipjes bij de grote kippen, kunnen het best wat verder weg van elkaar gehuisvest worden. Dat voorkomt ‘ongelukjes’ en gevechten.

De stalruimtes moeten uiteraard veilig zijn voor de deelnemers. Uitsteeksels, losse spijkers, beschadigd hekwerk, gescheurd gaas en rommel op de vloer kunnen allemaal leiden tot gevaarlijke situaties voor de deelnemers.

Dieren verzorgen is echter nooit zonder risico. Dieren kunnen bijten of trappen en ze kunnen ziektes overbrengen. Het is slim om dit via ‘handenwas’- en ‘pas op’-bordjes te vermelden. Plaats ook bij dieren die niet zomaar geaaid willen worden een waarschuwigsbordje – al blijft het beter dergelijke dieren niet aan te houden.

Zie ook bijlage Programma van eisen voor landbouwhuisdieren in de zorg, mei 2011

Bijlage	Grootte
Programma van eisen voor landbouwhuisdieren in de zorg.pdf	939.09 KB