Q-koorts bulletin oktober 2008

Bedrijven met schapen en geiten, kinderboerderijen en zorgboerderijen gaan voor bij de Q koorts vaccinatie die op 20 oktober begint. Er zijn 80.000 doses beschikbaar. Alle dieren moeten twee keer worden ingeent.

De vaccinatiecampagne beperkt zich tot een gebied van 45 kilometer rondom het Brabantse Uden, omdat zich daar de meeste gevallen van Q koorts bij mensen hebben voorgedaan. Na 3 november mogen ook geiten en schapen van kleinschalige en hobbymatige houders worden gevaccineerd, mits er nog voldoende vaccin beschikbaar is. Dierhouders kunnen hierover contact opnemen met hun eigen dierenarts.
Vaccinatie is vrijwillig. De ministervan LNV kiest voor een vaccinatieprogramma om te voorkomen dat mensen besmet raken met Q-koorts. Zij doet dat naast de al genomen maatregelen: de meldingsplicht, mestmaatregel en hygiëneadviezen.

In Brabant zijn in 2008 meer Q-koorts gevallen bij mensen geconstateerd dan ooit daarvoor. Mensen raken besmet doordat zij de bacterie inademen die vrijkomt bij abortussen en vroeggeboortes van met Q-koorts besmette geiten en schapen. De meeste van deze besmettingen verlopen zonder symptomen of als een milde griep, maar een besmetting kan ook leiden tot een longontsteking waarvoor soms ziekenhuisopname noodzakelijk is. De overheid heeft gekozen voor een vaccinatieprogramma om te voorkomen dat mensen besmet raken met Q-koorts. Ook gelden er een meldingsplicht, een mestmaatregel en hygiëneadviezen.

Ontheffing voor vaccin
Het vaccin is nog niet officieel geregistreerd, maar het bureau Diergeneesmiddelen heeft alle veiligheidsaspecten rond het gebruik van dit vaccin beoordeeld en goedgekeurd. Op basis hiervan verleent het ministerie van LNV een ontheffing voor het gebruik van dit vaccin tot 31 december 2008.

Kosten en verspreiding
Het vaccin wordt door het ministerie van LNV gratis ter beschikking gesteld. De kosten van de dierenarts voor het toedienen van het vaccin zijn voor de veehouder zelf. Het vaccin wordt op aanvraag van veehouders verspreid door de Voedsel en Waren Autoriteit.

Ruim 900 menselijke gevallen van Q-koorts
Dit jaar hebben zich bij 927 mensen verschijnselen van Q-koorts geopenbaard. Dat schrijft minister Verburg in antwoord op vragen die zijn gesteld in de Tweede Kamer.

Hieronder een overzicht van vragen en antwoorden (dd. 15 oktober 2008)

• hoeveel mensen zijn naar verwachting besmet met de bacterie Coxiella burnetti die de Q-koorts kan veroorzaken en waarop is die verwachting gebaseerd?

• hoeveel mensen hebben tot nu toe ziekteverschijnselen ondervonden (dus hoeveel ziektegevallen zijn geregistreerd) en wat is de ernst van deze ziektegevallen?

Sinds 1 januari 2008 zijn er (tot 18 september 2008) 927 humane gevallen van Q-koorts gemeld bij de GGD in Nederland, waarvan 885 bevestigde gevallen en 42 waarschijnlijke gevallen. Naar verwachting is het aantal besmette mensen groter omdat niet iedereen die met Q-koorts besmet is, naar de huisarts gaat. De meeste besmettingen verlopen zonder symptomen, of als een milde griep, maar een besmetting kan ook leiden tot een longontsteking, waarvoor soms een ziekenhuisopname noodzakelijk is. Gedetailleerde achtergrondinformatie is nog niet beschikbaar over alle humane gevallen, maar het is wel
duidelijk dat het percentage bevestigde gevallen waarbij ziekenhuisopname noodzakelijk is, aanzienlijk lager is dan in 2007. Er loopt onderzoek naar de achtergronden van dit verschil tussen 2007 en 2008. Een mogelijke verklaring is dat door betere bekendheid bij artsen en publiek er dit jaar, ook bij milde ziektegevallen, onderzoek wordt gedaan naar een Q-koortsinfectie.

• op welke wijze worden kwetsbare groepen (ouderen, zwangeren en kinderen) op dit moment beschermd tegen de Q-koorts bacterie?

Mensen worden vooral geïnfecteerd met Q-koorts door het inademen van besmet fijnstof. De bacterie komt vrij bij de vroeggeboortes die het veroorzaakt bij (vooral) geiten. Door verwaaiing kan de bacterie in de lucht komen. Met name door het voorkomen van uitstoot en verspreiding van de bacterie bij dieren kan de ziekte bij mensen worden voorkomen.
Daarom zijn er ter voorkoming van besmetting van de mens maatregelen genomen in de veehouderij (aangifteplicht q-koorts, uitrijdverbod mest besmette bedrijven).

• wat betekent de constatering dat naast geiten en schapen de helft van de koeien antistoffen heeft tegen de bacterie die Q-koorts veroorzaakt?

We weten dat naast geiten ook veel andere diersoorten gevoelig zijn voor de ziekte. Zo blijken ook veel runderen antistoffen tegen Q-koorts te hebben. Het is nog niet bekend wat de exacte rol van de verschillende diersoorten is in de verspreiding van Q-koorts. Maar het lijkt erop dat bij abortussen en vroeggeboortes bij runderen aanzienlijk minder van de
Q-koortsbacterie vrijkomt dan bij geiten. Ik heb onderzoek ingesteld om de epidemiologie bij dieren verder in kaart te brengen.

• wat is het huidige verspreidingsgebied van de Q-koorts en in hoeverre vindt uitbreiding plaats?

De Q-koortsbacterie is in heel Nederland bij dieren aanwezig. De gevallen op geitenbedrijven en de humane gevallen concentreren zich in Zuid-Nederland. Q-koorts is geen nieuwe dierziekte. Q-koorts is de afgelopen decennia niet intensief gemonitord. Het is daarom niet mogelijk om vast te stellen of de ziekte zich heeft uitgebreid.

• is het ingestelde verbod op het uitrijden van mest een effectieve maatregel tegen de verspreiding van de Q-koorts en waaruit blijkt dat?

Deze vraag is op dit moment niet duidelijk te beantwoorden. De meldingsplicht voor Q-koorts en het verbod op het uitrijden van mest voor besmette bedrijven zijn ingesteld op het moment dat veel veehouders al mest hadden uitgereden. Ook is niet te achterhalen
hoeveel humane gevallen er geweest zouden zijn wanneer niet een meldingsplicht en een uitrijverbod waren ingesteld. Deskundigen hebben aangegeven dat mest hoogstwaarschijnlijk een belangrijke
mensen.

• is vaccinatie tegen Q-koorts mogelijk en zo ja, op welke termijn kan vaccinatie in Nederland worden ingezet en welke obstakels dienen hiervoor te worden overwonnen?

De Franse farmaceut CEVA heeft een vaccin tegen Q-koorts ontwikkeld. Dit vaccin is echter nog niet geregistreerd. In Frankrijk wordt al enige tijd met dit vaccin gevaccineerd. Het Bureau Diergeneesmiddelen heeft op basis van de beschikbare informatie over de veiligheid en effectiviteit, een positief advies uitgebracht over de mogelijkheid om een vrijstelling te verlenen voor dit vaccin. Ik zal daarom een vrijstelling verlenen.
De farmaceut CEVA heeft aangegeven dat er half oktober 80.000 doses vaccin geleverd kunnen worden. Hiermee kunnen 40.000 dieren worden gevaccineerd. Er kan dus maar een beperkt aantal dieren worden gevaccineerd. Ik zal deze beperkte hoeveelheid vaccin beschikbaar stellen voor melkgeiten en melkschapen in het gebied met straal van 45 kilometer rond Uden. Dit is het centrum van het gebied waar dit jaar de meeste mensen ziek zijn geworden van de Q-koortsbacterie. Alleen niet drachtige dieren kunnen worden gevaccineerd. Vaccinatie tegen Q-koorts gebeurt op vrijwillige basis. Om vaccinatie te stimuleren, zal de overheid de kosten van het vaccin voor deze vaccinatieronde voor haar rekening nemen. De kosten van de dierenarts komen voor
rekening van de veehouder.

• wat zijn de verwachtingen van deskundigen over de verspreiding en de ontwikkeling van het aantal Q-koorts ziektegevallen voor het komende jaar en waarop zijn deze verwachtingen gebaseerd?

Het aantal ziektegevallen bij de mens is met name afhankelijk van de werking van de genomen maatregelen in de veehouderij (meldingsplicht, maatregelen mest, hygiëneadviezen en vaccinatie). Aangenomen moet worden dat de bacterie wijdverspreid is in de omgeving en dat nieuwe infecties nog steeds op kunnen treden.