Blauwtong bulletin januari 2009

''Vaccinatie tegen blauwtong ook in 2009 nodig'

Ook dit jaar kan het virus dat blauwtong serotype 8 veroorzaakt, weer de kop opsteken. De mate waarin is onvoorspelbaar. Na de strenge vorst van de afgelopen weken is de populatie geinfecteerde knutten ongetwijfeld uitgedund, maar daardoor moet niet de indruk ontstaan dat vaccinatie dit jaar overbodig is, stelt epidemioloog Armin Elbers van het Centraal Veterinair Instituut van Wageningen UR. ''Als dierhouders niet gaan vaccineren, komen we nooit van het virus af.''
 
''Als wij de verschillende mogelijkheden van vermindering van virusverspreiding op een rijtje zetten, dan is het effect van de strenge vorst via een uitgedunde populatie geinfecteerde knutten vrij beperkt'', aldus Elbers. Het effect van vaccinatie is vele malen groter. ''Het is het verschil tussen een Deux Cheveaux en een Ferrari''. Er zal wel meerdere jaren achtereen moeten worden gevaccineerd - ook in de landen om ons heen - om van blauwtong serotype 8 af te komen. De verwachting is dat het vaccin slechts beperkte tijd bescherming biedt na toediening en de dieren na een jaar weer moeten worden gehervaccineerd. Daarnaast zal de aanwas van jonge dieren in ieder geval moeten worden gevaccineerd.

Ook dit jaar zal viruscirculatie van blauwtong serotype 8 op gang kan komen, omdat niet alle dieren beschermd zijn door vaccinatie of via natuurlijke infectie. In 2008 bleef het aantal uitbraken zeer beperkt door een grote vaccinatiecampagne en dook het virus met name op bij runderen en schapen in het noorden van het land waar minder was gevaccineerd en de dieren voor het eerst in aanraking kwamen met blauwtong serotype 8.

Mocht het virus in Nederland dit jaar beperkt of niet overwinteren en daarmee een beperkt reservoir vormen voor verdere verspreiding, dan kan het virus ook nog uit de ons omringende landen naar ons toe komen, voorspelt Elbers.

Niet duidelijk is hoeveel schapen en runderen in Nederland langdurig beschermd zijn ten gevolge van een natuurlijke infectie in 2006 en 2007 toen er niet werd gevaccineerd. Dit voorjaar worden er ook weer heel wat jonge dieren geboren die in de piek van het blauwtongseizoen gevoelig zullen zijn. Elbers adviseert hobbydierhouders daarom hun dieren ook dit jaar weer in te enten. ''Om welzijnsproblemen ten gevolge van een infectie te voorkomen''.

Voorlichtingscampagne
Het ministerie van LNV wil dat er in mei van dit jaar opnieuw op grote schaal wordt gevaccineerd tegen blauwtong type 8. Door middel van een voorlichtingscampagne zullen houders van runderen, schapen en geiten worden gestimuleerd om hun dieren in te enten. Er is voldoende vaccin beschikbaar. Dierenartsen kunnen het bestellen en de dierhouders zullen zelf een afspraak moeten maken voor vaccinatie. Anders dan in 2008 krijgen ze dit jaar van de overheid geen financiele bijdrage voor de kosten van het vaccin en de toediening ervan.

Geen Europees geld voor Nederlandse vaccinatiecampagne
Omdat niet duidelijk is hoeveel schapen, runderen en geiten er dit jaar zijn met antistoffen tegen blauwtong 8 ten gevolge van een besmetting met het veldvirus, zou tachtig procent van de Nederlandse veestapel gevaccineerd moeten worden om in aanmerking te komen voor een bijdrage van Europa.  Die ''dekkingsgraad'' is immers voorwaarde vor de zogeheten cofinanciering. Het ministerie van LNV gaat ervan uit dat dit percentage in 2009 niet haalbaar is. In 2008 lukte dat nog wel. Toen kon worden aangetoond dat heel wat dieren over een natuurlijke bescherming, opgebouwd door contact met het veldvirus in 2007, beschikten. Het blauwtongvirus was in 2008 echter veel minder actief, mede ten gevolge van een massale inentingscampagne.

Zelf inenten tegen blauwtong type 8
De kosten van vaccinatie tegen blauwtong zouden aanzienlijk beperkt kunnen worden als dierhouders zelf mogen inenten. De organisaties van houders van runderen, schapen en geiten zijn voorstander van een dergelijke doe-het-zelf-aanpak. Het Platform Kleinschalige houders van Schapen en Geiten bekijkt samen met LTO wat de mogelijkheden zijn.
De kans op ''zelf-vaccinatie'' lijken niet groot. Vaccinatie is wettelijk UDD: uitsluitend uit te voeren door een dierenarts. Hierop wordt in de pluimveesector een uitzondering gemaakt voor oraal toe te dienen vaccins en in de varkenssector mogen de boeren ook zelf een aantal vaccins via injecties toedienen, maar deze ''zelf-vaccinatie'' gebeurt onder strikte voorwaarden, zoals maandelijks bezoek van de dierenarts.
Er zijn diverse redenen waarom vaccinatie tegen blauwtong in handen van de dierenarts moet blijven: de risico's voor het dier, controle op klinische verschijnselen voorafgaand aan vaccinatie en het bewaken van het effect van vaccinatie. Dierenartsen zijn verplicht eventuele biwerkingen te melden.

Uitroeiing virus geen optie
Uitroeiing van het virus is voorlopig geen optie. Blauwtong type 8 heeft zich zo langzamerhand in het hele EU verspreid. Om het virus uit te roeien zou er gedurende drie jaar in de hele EU en een gebied van 150 kilometer daaromheen gevaccineerd moeten worden. Dit is niet realistisch. Wel wordt verwacht dat het virus na verloop van tijd niet meer op grote schaal uitbraken veroorzaakt. Er treedt binnen de totale populatie van gevoelige dieren een zekere stabilisatie op, de ziekte wordt ''endemisch''. Dat wil zeggen: er is af en toe een uitbraak. Zo gaat dat meestal met virusziekten. Een deel van de dieren gaat ten onder, een ander deel bouwt weerstand op. Ook al zijn de antistoffen uit het lichaam verdwenen, deze dieren zijn (tijdelijk) immuun voor dit type virus. Nederland doet onderzoek naar de aanwezigheid van antistoffen tegen blauwtong type 8, maar niet naar de duur van de immuniteit na een infectie.

Blauwtong type 1
In 2008 deed zich een geval van blauwtong type 1 voor in Nederland. Het betrof een geimporteerd rund. Het virus heeft zich niet verspreid. Omdat de kans aanwezig is dat type 1 opnieuw de kop opsteekt (het virus is actief in Frankrijk) heeft het ministerie van LNV een miljoen doses vaccin aangelegd. Hiermee mag worden ingeent zodra er zich in Nederland een uitbraak met blauwtong type 1 voordoet.

Blauwtong type 6
Blauwtong type 6 is misschien al langer in Nederland dan tot nu toe werd aangenomen. Over de herkomst van dit virus is nog altijd geen uitsluitsel te geven. Lange tijd is aangenomen dat het om een besmetting zou gaan met een zogeheten ''vaccinvirus''. In Zuid Afrika en Israel wordt gevaccineerd met combinatie-vaccins, waarin ook virus type 6 is opgenomen. Wellicht zou dit vaccin in Nederland illegaal zijn gebruikt.

In Nederland is in 2008 op 17 lokaties blauwtong type 6 aangetroffen, in Duitsland op 26 lokaties. Het virus is dus wijd verspreid. Dat zou erop kunnen duiden dat de hypothese van een vaccinvirus niet langer houdbaar is. Wanneer blijkt dat blauwtong type 6 de winter overleeft, dan is er vrijwel zeker geen sprake van een vaccinvirus. Op dit moment worden er proeven gedaan om de eigenschappen van het virus te bekijken. De eerste resultaten duiden op weinig klinische verschijnselen. Mocht blauwtong type 6 overwinteren, dan is het niet uitgesloten dat er een combivaccin moet komen tegen type 8 en type 6.